Jaar van de Ruimte
Meer thema's
StadWonenDorpen & plattelandOverheidGebiedsontwikkeling
StadWonenDorpen & plattelandOverheidGebiedsontwikkelingCivil societyNatuur & landschapBijeenkomstenWijkenKlimaatMobiliteitStedebouwTransformatiePlanologieArchitectuurCultuurEconomiePublieke ruimteLeefbaarheidAgendaTechnologieKrimpEnergieRUIMTEVOLKOngelijkheidBinnenstadGeen categorieWetenschapGezondheid
2654086583_10d89b4f25_z(2)
blogs

25 februari 2011 • Pieter Maessen

Maak twee metropolitane Randstadprovincies

Nieuw bestuurlijk model moet einde maken aan spagaat waarin de provincies Noord- en Zuid-Holland nu gevangen zitten

Er gaat iets gebeuren met de bestuurlijke organisatie van de Randstad. De stadsregio’s van Rotterdam en Den Haag zijn op weg naar een fusie. De metropoolregio Amsterdam is ook bijna groot genoeg om een eigen provincie te worden. Als we twee provincies maken die zich onderscheiden door hun internationale oriëntatie en hoge stedelijkheid, zetten we Nederland glashelder op de kaart.

Wederopstanding
De Randstad als samenhangend metropolitaan gebied leek na de structuurvisie van het vorige kabinet uit beeld, maar er is een wederopstanding aan de gang. Het huidige regeerakkoord spreekt over een ‘Randstadinfrastructuurautoriteit’ en over het opschalen van het bestuur. Bovendien hebben de negen vervoersautoriteiten (vier stadsregio’s, vier provincies en de minister van Infrastructuur) in november een principebesluit genomen over het opbouwen van een Randstadnet (‘Rnet’) voor hoogwaardig openbaar vervoer. Dit betekent dat, vijftig jaar na het verschijnen van de eerste beleidsvisie, de Randstad een operationeel  begrip wordt. Er wordt niet alleen over gepraat, er wordt ook iets in het leven geroepen dat specifiek voor de Randstad is bedacht.

De bestuurlijke organisatie van de Randstad is een moeilijke puzzel voor minister Donner (BZK). Hij zou zich bij het oplossen kunnen laten leiden door een onderscheid te maken tussen de delen die hoog verstedelijkt zijn en de sterkste internationale oriëntatie hebben, en de andere delen van de Randstad.

Randstad-Noord en -Zuid
Volgens dit criterium zouden er twee metropolitane provincies gevormd kunnen worden, Randstad-Noord en Randstad-Zuid. Die bestaan uit de aaneengesloten stedelijke gebieden van respectievelijk Noord-Holland (inclusief Almere) en Zuid-Holland. Randstad-Noord loopt van Hilversum/Almere via Amsterdam, Zaanstad en Haarlem tot en met de Haarlemmermeer. Randstad-Zuid is het gebied dat nu bekend staat als de Zuidvleugel (Leiden e.o. tot en met Drechtsteden). Het voordeel van deze provinciegrenzen is dat ze voortbouwen op de snel groeiende samenwerking binnen de Metropoolregio Amsterdam en de Zuidvleugel (Leiden-Dordrecht).

De delen van het Groene Hart die nu in Noord-Holland en Zuid-Holland liggen, worden toegevoegd aan de provincie Utrecht. Die provincie wordt daarmee een flink stuk groter en krijgt de rol van beschermer van het open gebied. De provincie Utrecht bestaat dan, met uitzondering van de stadsregio Utrecht, vrijwel uitsluitend uit nationale landschappen. Deze provincie kan zich specialiseren in haar twee rollen: enerzijds alles wat te maken heeft met de geografische stedelijke centrumpositie binnen Nederland en anderzijds zowel beschermen als ontwikkelen van de uitgestrekte veenweidegebieden, bossen, heide en kleinere steden en dorpen. De Zuid-Hollandse eilanden worden toegevoegd aan Zeeland. Noord-Holland-Noord wordt een zelfstandige provincie.

Spagaat
Op deze wijze ontstaan twee provincies in het Westen die samen de Hollandse metropool vormen. Deze provincies zijn door hun dichtheid van stedelijke functies en hun sterke internationale oriëntatie opvallend anders dan de rest van Nederland. Dat schept duidelijkheid. Er komt een einde aan de spagaat waarin Noord- en Zuid-Holland nu gevangen zitten: verantwoordelijkheid voor een groot landelijk gebied en -slechts op papier- ook voor het stedelijk gebied, want de grote steden dulden geen inmenging van de provincies in hun aangelegenheden .

Het is daarmee ook logisch om een ander bestuurlijk model te kiezen. De beide metropoolprovincies kunnen worden georganiseerd als de huidige stadsregio’s, dus als ‘verlengd lokaal bestuur’ van de steden. Het dagelijks bestuur van de provincies wordt gevormd door wethouders van de steden die een dubbelfunctie hebben. De effectiviteit van dit model is de laatste jaren bewezen. Deze metropoolprovincies vormen geen extra bestuurslaag, maar een samenwerkingslaag. Zij houden zich bezig met mobiliteit, regionale (internationaal georiënteerde) economie en de afstemming onderwijs-arbeidsmarkt.


Randstadnet 2028

Randstadnet
Het nieuwe hoogwaardige openbaarvervoernet, het Rnet, wordt de structuurdrager van dit metropolitane gebied. Het R-net heeft een uitloper naar Utrecht waar het belangrijkste schakelpunt ligt met de andere economische centra van Nederland.

Om het bestuurlijke plaatje compleet te maken: waarom zouden we niet alle provincies organiseren als verlengd lokaal bestuur? Dat sluit beter aan op de schaalvergroting en de dringende wens tot samenwerking tussen gemeenten. Sommige wethouders zijn tevens gedeputeerde en sommige raadsleden zijn tegelijk PS-leden. Het zal de bestuurlijke drukte aanzienlijk verminderen.

Is dat minder democratisch dan rechtreekse gekozen provinciebestuurders? Nee, want burgers kiezen gemeenteraadsleden die voor een bepaalde koers van de gemeentelijke ontwikkeling staan en hun volksvertegenwoordigers voeren die koers niet alleen gemeentelijk, maar ook provinciaal uit. Dat vergroot juist de invloed van die volksvertegenwoordigers en maakt een einde aan de farce die PS-verkiezingen momenteel toch eigenlijk zijn.

Geloofwaardig
Volgens de huidige, officiële definitie bestaat de Randstad uit de stadsregio Utrecht en alles wat ten westen daarvan ligt, inclusief een enorm Groene Hart dat vooral weiland en natuur is. Dat is het resultaat van allerlei politieke compromissen uit het verleden, maar het is niet geloofwaardig. De Randstad als internationaal kerngebied van Nederland moet veel strakker begrensd worden, dus alleen bestaan uit de hoogstedelijke gebieden en hun directe omgeving. Zo kunnen twee overzichtelijke provincies ontstaan en kunnen we de Randstad vol zelfvertrouwen als één van de metropolitane centra van Europa presenteren.

Foto boven: Randstad Rail, Den Haag (foto: on 1ststie, Marja van Bochove  http://www.flickr.com/photos/on1stsite/)

Pieter Maessen

Adviseur
Pieter Maessen is gespecialiseerd in beleidscommunicatie over regionale en stedelijke ontwikkelingen. Hij schreef onder meer 'De Poldermetropool. Wat iedereen moet weten over de Randstad.'
  • http://www.burobreidablik.blogspot.com peer peters

    U schrijft over het heropleven van de Randstadgedachte en rol van de provincies. Die vindt u nu een farce. Hierbij wil ik aangeven dat, zoals men in de Randstad zo mooi zegt, ‘in de provincie’, daar de culturele en functionele werking (o.a. op ruimtelijk beleid)van provincies sterk is. Friesland, Limburg en Groningen zijn daar goede voorbeelden van.
    U schrijft dat minister Donner bij het oplossen van de provincies in de Randstad zich zou kunnen laten leiden door een onderscheid te maken tussen de delen die hoog verstedelijkt zijn en de sterkste internationale oriëntatie hebben, en de andere delen van de Randstad.
    Om dan tot de onlogische conclusie te komen dat we twéé provincies nodig hebben, een Noord- en Zuidvleugelprovincie. Is het echt zo dat de metropoolregio Amsterdam niet samen kan met de stadsregio Haaglanden en stadsregio Rotterdam?

    Ik ben voorstander van één sterke provincie Randstad Holland en vindt een provincie Groot Utrecht ook een goed idee! Maar de rest zou ik mooi zo laten, alleen de overblijfsels van Flevoland, Noord- en Zuid-Holland gewoon aan bestaande ‘provinciale’ provincies toevoegen.

  • MGS

    Zo had ik dus ook ongeveer in gedachten, maar dan met de gehele Noordvleugel, incl. Stadsgewest Utrecht.

    A. Metropoolregio Amsterdam + Bestuur Regio Utrecht (BRU): stedelijk provincie met 2,9 miljoen inwoners.
    B. Gebied ten noorden van Metropoolregio Amsterdam: nieuwe landelijke provincie Noord-Holland met 600.000 inwoners.

    C. Stadsregio Rotterdam + Stadsgewest Haaglanden: stedelijke provincie met 2,2 miljoen inwoners.
    D. Gebied ten noorden, oosten en zuiden van Metropoolregio Rotterdam-Den Haag: nieuwe provincie Zuid-Holland met 1,3 miljoen inwoners.

    E. Nieuwe provincie van Utrechtse gemeenten die niet in het BRU liggen, met 600.000 inwoners.

    Samenvoegen van de Utrechtse gemeenten, ten westen van het BRU en de Zuid-Hollandse gemeenten (excl. Goeree-Overflakkee), die niet tot de Metropoolregio Amsterdam/Utrecht en Metropoolregio Rotterdam/Den Haag behoren, tot één nieuwe provincie, zou ook een goede mogelijkheid zijn.

  • http://landwaterenstedelijkeontwikkeling.blogspot.com/ Hans Middendorp

    Het eerste deel van het betoog is goed te volgen. Weinig realistisch, want niet vanuit historisch perspectief of bestaande structuren (om maar eens wat te noemen).
    Het tweede deel van dit blog, dat “verlengde besturen” zich zouden hebben bewezen en dat daarom Provinciale Staten maar zou moeten worden gekozen door gemeenteraadsleden, is ronduit onzinnig. Als het bedoeld is om de discussie aan te zwengelen, is ieder natuurlijk vrij om “out of the box” te denken.

    Het combineren van functies leidt juist niet tot vermindering van de bestuurlijke drukte IMHO, maar compliceert de onderlinge bestuurlijke verhouding alleen maar omdat raadsleden meerdere petten op hebben. Indirecte verkiezingen werken volgens mij alleen maar achterkamertjes in de hand (“jammer joh, net niet in de gemeenteraad maar we regelen wel een zetel voor je in de Staten”). Toevallig of niet, er loopt op dit moment precies zo’n discussie bij de waterschappen, waarbij de staatsecretaris de verkiezingen wil omvormen van direct naar indirect. Alle betrokkenen, alle wetenschappelijke adviezen zijn mordicus tegen indirecte verkiezingen. Toch heeft de landelijke politiek er wel oren naar, en de VNG heeft het als doelstelling omarmd (“baantjes for the boys”).
    .

  • http://nl.linkedin.com/in/danielhake Daniel Hake

    Ik ben het met Pieter eens dat de provincies een centrale rol moeten spelen in het metropolitane bestuur in de Randstad. Maar ik deel niet de conclusie dat de provinciebesturen dan een soort WGR regio zouden moeten worden.

    De functionele stedelijke regio’s zijn tegenwoordig van een veel groter schaalniveau dan WGR(plus) regio’s die in de jaren ’70 werden opgericht. Steeds meer mensen overschrijden voor het dagelijkse woon-werkverkeer, maar ook in hun vrije tijd, de regiogrenzen. Daarvan getuigen de files op de snelwegen en de overvolle treinen in de Randstad. De trein functioneert in feite al lang als randstadmetro, en de metro van Rotterdam eindigt tegenwoordig in Den Haag. De oprichting van het OV bureau Randstad erkent eindelijk deze realiteit. De snelwegen waren oorspronkelijk ontworpen voor interstedelijk vervoer, maar zijn in feite Expressways geworden, die de vinex-suburb verbinden met het kantorenparken bij de volgende afslag.

    Met dit schaalniveau kan de taak van metropolitaan bestuur beter bij de provincie worden neergelegd, en de WGR regio’s afgeschaft. De provincie kan dan ook taken van het Rijk overnemen die van belang zin voor het functioneren van de metropool, zoals het regionaal treinvervoer, dat dan veel beter geïntegreerd kan worden met het metro/light rail net. Dat het provinciebestuur direct door de burgers gekozen wordt vind ik van wezenlijk belang. Zo werkt het nu eenmaal in een democratie. In de huidige WGR regio’s hebben wethouders heel veel overleg met elkaar – soms zelf meerdere malen op een dag – en hebben daardoor minder tijd om met de raden en andere burgers te praten. Bovendien gaat de provincie nieuwe stijl over dingen die de metropoolbewoner dagelijks raken, zoals volle treinen, waardoor statenverkiezingen ergens over gaan. Geef de provincies meer mogelijkheden om al dan niet belasting te heffen en we hebben echt wat te kiezen. Wel is het belangrijk dat de verschillende bestuurslagen hun beleid en uitvoering met elkaar afstemmen. Maar als we naar de Metropoolregio Amsterdam en de Zuidvleugel kijken gaat dat de goede kant op. De provinciale structuurvisie Zuid-Holland bijvoorbeeld is in samenspraak met gemeenten en regio’s tot stand gekomen.

    Kortom, metropolitane Randstadprovincies graag, maar wel democratisch.

  • http://www.abfresearch.nl Léon Groenemeijer

    Merkwaardig voorstel, merkwaardige discussie. Flevoland is al klein en zou zonder Almere verder moeten? Dan de Metropoolregio’s die zich al bewezen zouden hebben? Dat zijn praatcircuits (deels nog in oprichting) die nergens over gaan. Theoretisch kun je kiezen voor a. vier landsdelen, grote (regio)gemeenten en op het laagste niveau stadsdelen of b. meer provincies en meer gemeenten. Zolang provincies, stadsregio’s, metropoolregio’s en gemeenten niet of nauwelijks belasting mogen heffen blijven echter alle vormen van middenbestuur bestuurlijke drukte verhogende praatcircuits. Om het regionale en lokale bestuur in Nederland efficiënter en meer democratisch te laten functioneren is een stevige decentralisering van de belastingheffing noodzakelijk. Het is echter niet te verwachten dat de Haagse politieke kaste daar aan wil. Er zal dus wel weer gekozen worden voor alles laten zoals het is.

  • Martin Boisen

    Waarom zou provincies niet opdrachten kunnen oplossen voor stedelijke en rurale vraagstukken? De heldere profilering naar buiten toe (internationaal) die in het artikel wordt gezien als noodzaak zou dan ook één Randstad-provincie opleveren. Het idee dat er een splitsing moet komen tussen noord- en zuid-vleugel heeft wat mij betreft voornamelijk te maken met het feit dat een provincie omvattend de hele Randstad (incl. Utrecht) veel te veel macht zou kunnen uitoefenen t.o.v. de resterende provincies.

    Bij de regionale structuurreform in Denemarken (2007) resulteerde een vergelijkbare beredenering en machtsbalans (realpolitiek) in het opsplitsen van de metropoolregio Kopenhagen. Dit heeft een ongunstige situatie met zich meegebracht waardoor nieuwe bestuurslagen nodig bleken om toch tot afstemming en strategisch overleg te komen voor het functionele gebied in haar geheel.

  • http://www.dubbelkrimp.nl/www,stevenvanschuppen.nl Steven van Schuppen

    Martin Boisen schetst een dilemma dat mogelijk langs de volgende lijnen tot oplossingen kan leiden:
    .>geef de de Randstad de status van een landsdeel; doe her zelfde met het Noorden en het Zuiden;
    >hevel bevoegdheden en budgetten van het Rijk naar de landsdelen; vooral de landsdelen Noorden en Zuiden hebben er zeker zo veel belang bij om zich op het (nabije) buitenland te richten;
    >de Randstad moet zijn rol kunnen vervullen als gelijkwaardige partner in de ABCmegapool (Amsterdam, Brussel, Cologne); mogelijk hebben Noord- en Zuidvleugel gezien de eigen specifieke problematiek elk een eigen bestuursorgaan op een lager schaalniveau nodig.
    zie verder Ne3land onder http://www.dubbelkrimp.nl