Logo Ruimtevolk klein
artikelen

3 november 2015 • Daphne Koenders

Holwerd aan Zee: krimpdorp wordt florerende kustplaats

Een breed gedragen burgerinitiatief van 150 miljoen

Holwerd. Nu een krimpend dijkdorp, straks misschien een bloeiende kustplaats. Vier inwoners werken aan een plan om de dijk door te breken, zodat Holwerd straks aan zee ligt en een toeristische bestemming wordt. Het plan kost 150 miljoen euro. Toch hebben de vier Friezen de verschillende belangen slim bij elkaar gebracht en Holwerd aan Zee breed op de agenda gezet. Van dorpsbewoner tot Den Haag.

Als het dorp Holwerd aan de dijk van de Waddenzee, helemaal in het Noorden van Friesland al bekend is, dan is dat vooral vanwege de veerboot naar Ameland. Zeker 800.000 mensen per jaar maken deze oversteek. Toch is er in Holwerd zelf verder niet veel te beleven. Sterker nog, het dorp is een exemplarisch voorbeeld van de bevolkingskrimp in het Noorden van Nederland. In korte tijd kromp het dorp van 2.000 naar 1.600 mensen. Dit was landelijk nieuws.

Duitsland als voorbeeld

Vier jaar geleden vatten vier bewoners, waaronder ondernemer Marco Verbeek en gemeenteambtenaar Jan Zijlstra, het plan om weer een open verbinding tussen Holwerd en de Waddenzee te realiseren. Er moet een gat in de dijk komen dat met een sluis afsluitbaar is. Op deze manier ontstaat er een binnendijks brakwatermeer en ligt Holwerd als het ware weer aan zee.

Net als vroeger, want eigenlijk brengt het plan de oorspronkelijke situatie terug. Rond het jaar 1100 is er een dijk gelegd die het plaatsje scheidt van het waddengebied met een grote kwelder die op de werelderfgoedlijst staat. Dat terwijl plaatsen in het noorden van Duitsland nog steeds direct aan de Waddenzee liggen. “Die plaatsen floreren”, aldus Marco Verbeek. “Ze nemen een deel van het waddentoerisme over.”

Dit is hoe de initiatiefnemers zich Holwerd over 10 jaar voorstellen. Foto: werkgroep Holwerd aan Zee

Dit is hoe de initiatiefnemers zich Holwerd over 10 jaar voorstellen. (Foto: werkgroep Holwerd aan Zee)

Agenda’s bij elkaar brengen

Met hun lange adem en tactvolle handelswijze hebben de vier Friezen een groot draagvlak voor hun plan gecreëerd. Holwerd aan Zee brengt de agenda’s van belangrijke partijen, zoals Rijkswaterstaat, het Waterschap, de provincie en de gemeente bij elkaar.

Een voorbeeld. De veerboot naar Ameland heeft de laatste tijd vaak vertraging. Dit komt door het dichtslibben van de vaargeul. Om dit probleem op te lossen moet de geul telkens gebaggerd worden. “Dat kost geld. Wanneer we dit plan doorvoeren, is dat probleem ook meteen opgelost”, vertelt Verbeek. Daarnaast is de dijk op enkele plaatsten afgekeurd, dus het Waterschap gaat de komende jaren sowieso groot onderhoud plegen in het gebied en het plan zou hier prima in kunnen passen.

Zelfs de natuurorganisaties en de boeren zijn voor het plan, wat opmerkelijk is, gezien de kwelder beschermd natuurgebied is. Staatsbosbeheer was al bezig met de herinrichting van het natuurgebied en wil meer ruimte voor de natuur en de beleving daarvan, ook dat is een speerpunt van het plan. De Waddenvereniging ziet heil in het brakwatermeer dat door de dijkdoorbraak ontstaat, omdat dit leidt tot een grotere diversiteit in flora en fauna. En de boeren? Verbeek: “Die zien ook in dat Holwerd voor hun kinderen en kleinkinderen geen toekomstperspectief biedt als de krimp nog verder toeslaat, daarom zijn ze bereid landbouwgrond af te staan.”

‘Werk met werk maken’

Misschien kwam het plan precies op het juiste moment in een tijdperk waarin burgerinitiatieven worden geprezen de overheid vooral wil faciliteren, maar eerder lijkt het alsof het geduld en de zorgvuldige tact waarmee de initiatiefnemers partijen met grote belangen weten te imponeren de initiatiefnemers verder brengt. ‘Werk met werk maken’, noemen ze het zelf. “We willen de juiste mensen overtuigen, de verbindingen leggen tussen partijen en langzaamaan touwtjes aan elkaar knopen. Met haast gaat dit plan het niet halen”, vertelt Jan Zijlstra. Als ambtenaar bij de gemeente Dongeradeel heeft hij inmiddels extra uren in de week beschikbaar om te werken aan het burgerinitiatief.

Bovendien weten de initiatiefnemers hun plan goed te communiceren. Ze vertellen er graag over en gaan – als het moet – voorbij aan de bescheidenheid van het platteland. In februari organiseerden ze zelfs een symposium over de haalbaarheid van Holwerd aan Zee en Omroep Fryslân maakte een documentaire over het grootste denken van Holwerd.

Initiatiefnemers Marco Verbeek en Jan ZijlstraInitiatiefnemers Marco Verbeek en Jan Zijlstra. (Foto: RUIMTEVOLK)

‘Plan realistisch’

Deze combinatie van ‘werk met werk maken’ en goed communiceren lijkt te werken. Onlangs reisden de vier naar Den Haag om te lobbyen voor hun plan bij minister Schultz van Haegen. Inmiddels staat het plan op de MIRT-toekomstagenda (Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport) en lopen er onderzoeken vanuit het rijk. Over twee jaar wordt besloten of het plan doorgang krijgt.

Uit onderzoek van het Programma naar een Rijke Waddenzee (PRW) blijkt dat het plan haalbaar is. Het werd getoetst op verschillende criteria, zoals duurzaamheid, samenwerking en financiële en maatschappelijke haalbaarheid. Wel is het nog de vraag of het toerisme inderdaad genoeg inkomsten op gaat leveren. In 2010 berekende adviesbureau PRC dat Holwerd binnen twee decennia ruim 23 miljoen euro aan waarde zou verliezen als er niets zou worden gedaan. Reden voor de initiatiefnemers om vooral door te gaan met hun plan.

Lange adem

Twee jaar is lange tijd voor vier initiatiefnemers die vooralsnog geen inkomen vergaren met enkel het maken van plannen. Hoewel het tij mee lijkt te zitten, is de botte realiteit dat Holwerd nog altijd verscholen ligt achter de dijk en hardnekkig kampt met de gevolgen van krimp. Toch heeft alleen het plan al voor een nieuwe energie en samenhorigheid gezorgd, menen de initiatiefnemers.

“Zelfs als het plan helemaal niet doorgaat, zijn de gevolgen nog positief”, vindt Marco Verbeek. “Er worden nu weer woningen verkocht en er ontstaan nieuwe initiatieven. Zo is de werkgroep druk met Hotel Holwerd, een idee om van leegstaande woningen hotelkamers te maken om zo het beschermde dorpsgezicht van Holwerd veilig te stellen.”

Een ander hoopvol teken aan de horizon van Holwerd: het Amelander Veerhuis, een horecagelegenheid die jarenlang het symbool van de vergane glorie was, heeft een nieuwe eigenaar gekregen die weer zorgt voor koffie en broodjes voor de toeristen die – vooralsnog – onderweg zijn naar Ameland.

Foto boven: Impressie van Holwerd aan Zee (Foto: Werkgroep Holwerd aan Zee)

Holwerd aan Zee is een initiatief uit het kennisprogramma
Van Onderop! over bottom-up initiatieven rondom erfgoed in krimpregio’s. Een samenwerking van het ministerie van Infrastructuur en Milieu, de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en RUIMTEVOLK.

Daphne Koenders

Stadsgeograaf en journalist
https://ruimtevolk.nl
  • C van Gremberghe

    Kopie van plan Waterdunen bij Breskens in Zeeuws-Vlaanderen

    • Peet Wijnen

      Dan is het eerder een samentrekking van de plannen Waterdunen en Sluis aan Zee. In Holwerd wil men ook een vaarverbinding naar het dorp leggen naast een natuurgebied terwijl Waterdunen sec alleen een natuurgebied als toeristische trekker inzet. Wel overeenkomstig zijn inderdaad de ‘werk met werk’-strategie en het feit dat lokale actoren (Bewoners danwel bedrijven) het initiatief voor een dergelijk project nemen.

      Ik ben benieuwd naar de toekomst van dit project, hopelijk trapt men niet in de valkuilen zoals bij Blauwe Stad.