Logo Ruimtevolk klein
artikelen

30 maart 2017 • Josse de Voogd

De nieuwe politieke kaarten van Nederland

Electoraal geograaf Josse de Voogd had het er rondom de Tweede Kamer verkiezingen maar druk mee. De binnenlandse en buitenlandse media stonden namelijk te dringen om hem te vragen naar zijn analyse en duiding van de nieuwe geografie van het stemgedrag. Nu het stof is neergedaald, zette Josse speciaal voor RUIMTEVOLK de vijf belangrijkste politieke kaarten van Nederland op een rij.

Electoraal geograaf Josse de Voogd had het er rondom de Tweede Kamer verkiezingen maar druk mee. De binnenlandse en buitenlandse media stonden namelijk te dringen om hem te vragen naar zijn analyse en duiding van de nieuwe geografie van het stemgedrag. Nu het stof is neergedaald, zette Josse speciaal voor RUIMTEVOLK de vijf belangrijkste politieke kaarten van Nederland op een rij.

1. Een groot blauwe gordijn over een verdeeld land

Nooit eerder was de kaart zo VVD-blauw. En toch is de VVD niet heel groot vergeleken met scores in het verleden. Achter het blauw zit een versnipperd politiek landschap met veel middelgrote en kleine partijen. Interessant is daarom om ook te kijken naar de tweede partij per gemeente. Dan zien we een aaneenschakeling van D66- (en soms GroenLinks) gezinde gemeente in de ‘Green Belt’ die van Alkmaar naar Nijmegen loopt. Daarnaast valt de concentratie van PVV-gemeenten op langs de rivieren, de noordrand van Brabant, in de Zuidvleugel van de Randstad, en in de industriële en forensengemeenten rond Amsterdam. In Oost-Groningen en de Limburgse Mijnstreek delen PVV en SP vaak de eerste twee plekken.

Kaarten / copyright: Josse de Voogd

 

2. Rechts wint overal, behalve in regio Amsterdam-Utrecht en… in Leudal

Op onderstaande kaart zien we de winst van rechts bij deze verkiezingen. Alleen rond Amsterdam en Utrecht verloor rechts, en hoe verder daar vanaf, hoe groter de winst. Opvallend is dat bij de vorige verkiezingen in 2012 we dit patroon juist zagen voor de linkse partijen. Dit terwijl het in 2010 weer leek op nu. Het is elke keer stuivertje wisselen. Zowel in 2010 als 2017 had de PvdA een Amsterdamse lijsttrekker, en ging het debat over thema’s op de culturele as. In 2012 ging het meer over economie en bezuinigingen. Vooral in de grensprovincies lijken veel mensen te wonen die sociaal-economisch linkse met sociaal-cultureel rechtse standpunten combineren. De oranje vlek in het zuiden is Leudal. Daar trok een lokale D66-kandidaat veel voorkeursstemmen. Mensen stemmen daar graag op iemand uit de regio.

Kaart / copyright: Josse de Voogd

 

3. Populistisch blok het grootst in Zuid en Noordoost Nederland

Op de linkerkaart zien we de aanhang van PVV, SP en 50 Plus bij elkaar opgeteld. Opvallend is de aanhang ten zuiden van wat ooit een bestandslijn was tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Het zuiden bleef katholiek en ontwikkelde een andere politieke cultuur. Aversie tegen het westen van het land, een meer personalistische politiek en zwakke ontwikkelde partijbanden na een snelle ontkerkelijking lijken een rol te spelen. Opvallend zijn ook de krimpgebieden, zoals Oost-Groningen, de industriegebieden als Rijnmond, Almelo en de Mijnstreek, en de groeikernen rond de grote steden, zoals Almere, Nieuwegein en Spijkenisse.

Op de rechterkaart zien we waar de groen-progressieve combinatie D66, GL en PvdD samen groter is dan de meer populistisch georiënteerde partijen PVV, SP en 50PLUS. Groen zijn de steden met veel hogeropgeleiden en hun rijke groene randgemeenten. Het beeld lijkt veel op dat van de Brexit, van de Oostenrijkse verkiezingen en het Amerika van Clinton en Trump. Een nieuwe tegenstelling die oude links-rechtspatronen doorsnijdt. De Volkskrant publiceerde deze kaart als ‘cartogram’, een vervorming naar inwoneraantal.

Kaarten / copyright: Josse de Voogd

 

4. Linkse kiezer woont nog steeds vaker in de stad

Als we groepen maken van linkse en rechtse partijen dan komt onderstaand beeld naar voren. Ook zijn de uitslagen van 2010 en 2012 aangegeven. Wel is het zo dat de tegenstelling tussen links en rechts steeds gecompliceerder wordt. Daarom is het waardevol steeds andere combinaties van partijen te maken, bijvoorbeeld volgens de sociaal-economische of juist sociaal-culturele as. Hieronder is de traditionele indeling gebruikt, met D66 links en ChristenUnie rechts. Dan valt op dat de steden over het algemeen linkser zijn dan hun omgeving. Gezien de bevolkingsdichtheid daar staat links er iets minder slecht voor dan deze kaarten doen vermoeden.

Kaarten / copyright: Josse de Voogd

 

5. Politieke voorkeur verklapt segregatie en gentrificatie in grote steden

De kaart met grootste partijen per buurt van Amsterdam is een veelkleurig lappendeken. Spectaculair is de doorbraak van Denk, die het vooral goed doet in buurten in Nieuw-West. Artikel 1 is de grootste in een deel van de Bijlmer. De VVD behoudt de welvarende zuidkant. Opvallend is hoe D66 zowel ideologisch als geografisch tussen de VVD en GroenLinks in zit. D66 scoort in de betere compacte wijken en GroenLinks in de wijken die snel gentrificeren.

Kaart / copyright: Josse de Voogd

Een vergelijking tussen Den Haag in 2012 en 2017 laat de versplintering van de PvdA zien. D66, GroenLinks, Denk en de PVV verdelen het voormalige rood. In de Schilderswijk haalt Denk bij een van de stembureaus een score van boven de 60%. Vrijwel nergens in Nederland wordt meer op de PVV gestemd dan in Duindorp, terwijl de rijke buurten aan de noordkant in overweldigende mate stemmen op de VVD. De stad is voor Nederlandse begrippen extreem gesegregeerd.

Kaart / copyright: Josse de Voogd

 

Josse de Voogd

onderzoeker/publicist

Josse de Voogd is zelfstandig onderzoeker en publicist op het raakvlak van ruimte, politiek en samenleving. Van zijn hand verscheen onder andere het boek ‘Bakfietsen en Rolluiken, de electorale geografie van Nederland’ (Bureau de Helling, 2011), een studie naar de electorale geografie van Europa ('Redrawing Europe's Map', World Policy Journal, 2014) en de publicatie 'Het ongelijkheidsdebat in land en stad' (Ministerie van Binnenlandse Zaken, 2015).

  • Wim de Groot

    Interessant onderzoek. Ik denk dat de verkiezingsuitslag aangeeft dat de individualisering, ieder zijn eigen partij, weliswaar doorzet, maar tegelijkertijd is er ook een verlangen naar resultaat. Een partij als dePVV evenals de SP komen vermoedelijk niet in het kabinet en winnen dus niet of niet veel. De gemiddelde Nederlander blijft een middenmoter en doet niet mee aan polarisatie. Daarnaast is Nederland een land van mopperaars; de huidige regering doet het per defintie niet goed en wordt dus afgestraft.

  • MarcelVossestein

    Heel nuttige analyse met de bevestiging hoe we nu weer 10 jaar terug zijn in de tijd. Dat was merkbaar in het natuurbeleid.

    Binnen de jachtwereld was er niet te stuiten drang tot nachtjacht met infrarood en geluiddempers. Probleem was de weerstand van de grote beheerders van natuurterreinen. De Kamerfracties van toen vooral CDA en ook VVD werd grote druk uitgeoefend op toenmalig minister Gerda Verburg. De – vanwege het nieuwe fenomeen van nachtelijke jacht – panisch vluchtende wilde zwijnen vonden de snelweg A28 veiliger dan hun leefgebied.

    Het afschieten van wilde zwijnen rond de op- en afritten leidde tot publieke verontwaardiging. Bij de beantwoording van de Kamervragen daarover bleek hoe het tegenstribbelende Staatsbosbeheer ‘in de houding’ werd gezet. CDA en VVD waren mordicus tegen het advies van de commissie d’ Hondt om Staatsbosbeheer op grotere afstand van de overheid te laten functioneren.

    Critici van de jacht lichten ook de kanttekening van Staatsbosbeheer “met pijn in het hart” uit vanwege gedwongen accepteren van de meest brute jachtvormen.

    Sinds de Staten- en annex Eerste Kamerverkiezingen bleek opnieuw een vergelijkbaar machtsblok mogelijk met nu VVD en CDA. Na de voltooiing van het natuurbeleid – inclusief fauna- dus jachtbeleid – is met de daarop toegeschreven nieuwe Wet natuurbescherming de eindregie in natuur vrijwel volledig bij de jachtwereld beland.

    De grote publieke natuurbeheerders hebben zich – via het uitgangspunt “goed nabuurschap” te schikken naar de veelheid aan kleinere, meest jachtgezinde eigenaren van natuurterreinen. Eind 2015 werd ook Natuurbescherming gedwongen om hun streven naar zo mogelijk afschotvrije natuur – met hun afschotvrije icoon het Deelerwoud – te staken. De druk op uitvoerend niveau bij de provincies dwong ze ertoe. Men neemt inmiddels het afschot van twee derde van de damherten in het Deelerwoud ter hand.

    Ook de weerspannige stad Amsterdam werd tot afschot gedwongen in hun Amsterdamse Waterleidingduinen. En effectueert als ‘goed nabuur’ van de omringende jachtterreinen de inzet op proactief faunabeheer.

    Wat nu nog rest is het icoon van het reactief faunabeheer – de Oostvaardersplassen -, waar VVD en SGP het voortouw namen ook daar proactief faunabeheer toe te passen.

    Het is een boeiende zaak om de grafische weergaven van de electorale voorkeuren ook in beleid en praktijk te herkennen.

    https://uploads.disquscdn.com/images/3242a0a89fb2354641ab269f2974448eb6d83c24a7a14e122176ed8cc9fd9925.jpg

    https://uploads.disquscdn.com/images/c34e912adc5a96505c0ec8fe495fd6846aaeee0537f3ca71c63b7facd773bffe.jpg

  • Thomas

    Grappig dat het steeds onmogelijker wordt om de leugen van de PVV als rechtse partij te verkopen, dus dat de oude links-rechts verdeling nu uit wanhoop maar gesplitst wordt in “Sociaal-cultureel rechtse standpunten” om te ontkomen aan de onvermijdelijke conclusie dat alles aan economische en sociale standpunten van de PVV, gewoon conservatief-links is.