Logo Ruimtevolk klein
blogs

13 september 2017 • Kris Oosting

‘Rond water kun je verhalen bouwen’

‘Waterschappen zijn de makers van landschappen geweest,’ zegt Auke Vogelzang van Wetterskip Fryslân. ‘Maar wel altijd op basis van vragen uit de omgeving,’ vult Ingrid Canter Cremers van Rijn en IJssel hem aan. Wat vraagt die omgeving vandaag van de waterschappen? In Water verbindt - een publicatie van RUIMTEVOLK en de Unie van Waterschappen over de rol van water in omgevingsvisies - spreken waterschappers en vertegenwoordigers van gemeenten en provincies met elkaar over deze vraag. De consensus: we moeten van waterbewustzijn naar omgevingsbewustzijn.

Het verhaal van het landschap weer centraal stellen, dat is volgens Paul van Dijk de uitdaging. In Brabant werkte hij vanuit waterschap De Dommel samen met waterschap Brabantse Delta, waterschap Aa en Maas, drinkwaterbedrijf Brabant Water en het Programma Water van de provincie Brabant aan een Brabantse Wateragenda. ‘Ons strak geordende landschap heeft onvoldoende veerkracht om de toenemende effecten van klimaatverandering op te kunnen vangen,’ zegt Van Dijk. Inwoners en bedrijven worden daardoor in toenemende mate geconfronteerd met schades door wateroverlast, langdurige droogteperioden en risico’s voor hun gezondheid. En de kwaliteit van het Brabantse landschap staat onder druk. ‘Om klimaatbestendig te zijn heeft Brabant een keiharde waterruggengraat nodig,’ stelt Van Dijk. ‘De Wateragenda is geen eindproduct, geen paragraaf die je in een omgevingsvisie kunt schuiven, eerder een vertrekpunt voor de dialoog over omgevingskwaliteit. Het verhaal van water en landschap kun je uitleggen, het is een fantastische bouwsteen voor visievorming.’

‘Het verhaal van landschap en water is een fantastische bouwsteen voor visievorming’



De Brabantse Wateragenda tekent de veranderende taakopvatting van waterschappen. Niet alleen vraagt de invoering van de Omgevingswet om na te denken over integrale opgaven, het vraagt ook om een proactieve benadering. Marianne Zeedijk, stedenbouwkundige bij de gemeente Langedijk, zag hoe het hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier zelf het initiatief nam om het gesprek met de omgeving aan te gaan over de bouwsteen water. Ze juicht die proactieve houding toe. ‘Waterschappen kunnen provincies en gemeenten stimuleren en inspireren,’ stelt Zeedijk.

Het gaat daarbij niet alleen om de culturele betekenis van water, of over omgevingskwaliteit, maar ook over de grote maatschappelijke opgaven van deze tijd, zoals de energietransitie en klimaatadaptatie. Het hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier agendeert in zijn Waterprogramma, net als de Brabantse Wateragenda, klimaatverandering als de voornaamste, overkoepelende opgave. ‘Zouden de waterschappen niet het eigenaarschap voor klimaatadaptatie op zich moeten nemen?’ vraagt Zeedijk zich dan ook af, ‘want uiteindelijk raakt alles aan het watersysteem: hoogwater, droogte, hittestress.’ Het moet juist een gezamenlijke ambitie zijn van gemeenten, provincies en waterschappen, antwoordt Dries Schuwer van hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden. ‘Er is breed draagvlak nodig.’



‘De wereld is al aan het veranderen, maar de systemen moeten nog mee’



De Omgevingswet vraagt om een integrale benadering, maar Mark Kemperman van de provincie Gelderland merkt dat veel partijen die integraliteit naar zich toe willen trekken. ‘We moeten niet vergeten dat waterschappen ook uitvoerders zijn, ze leveren projecten en innovatie van wereldkwaliteit. Ze staan met hun poten in de modder,’ aldus Kemperman. ‘Iedereen zegt wij zijn de verbinder, of het nu gaat over water, economie of het sociaal domein. De werkelijkheid is echter complexer, alle opgaven lopen door elkaar heen. Je kunt ook niet allemaal integraal denken, beschouwen en doen. Hoe we dat organiseren is dan ook een belangrijk vraagstuk. We zullen minder naar binnen moeten kijken en ons meer met partners op thema’s moeten gaan organiseren.’

‘De wereld is al aan het veranderen, maar de systemen moeten nog mee,’ beaamt Ingrid Canter Cremers. De Omgevingswet biedt een kans om processen te optimaliseren. Dat vraagt om een cyclische benadering, zegt Kemperman. ‘Het proces is niet klaar als de omgevingsvisie af is. De grote opgaven gaan door, ontwikkelen zich verder, dus je moet telkens blijven inbrengen. Je moet de visie levend houden, anders belandt hij in de la.’

Waar iedereen aan tafel het over eens is, is dat de focus van de waterschappen moet verschuiven van waterbewustzijn naar omgevingsbewustzijn. Hoe kom je samen met partners tot slimme koppelingen, zodat water kan bijdragen aan de grote opgaven van deze tijd, maar ook aan het verhogen van de omgevingskwaliteit? Water spreekt bovendien tot de verbeelding, je kunt er participatie rond organiseren, een belangrijk element binnen de Omgevingswet. Zeedijk werkte lokaal aan de visie Langedijk ontwikkelt met water. Ze zag in dat proces hoe het thema water partijen verbond, niet alleen lokaal, maar ook op regionale schaal. Ze besluit: ‘Water en landschap zijn een integraal onderdeel van onze cultuur. Rond water kun je verhalen bouwen.’


Hoe kan water bijdragen aan de grote opgaven van deze tijd en het verhogen van omgevingskwaliteit? In de publicatie Water verbindt verkennen RUIMTEVOLK en de Unie van Waterschappen de rol van water in omgevingsvisies aan de hand van interviews, praktijken en tips. De publicatie biedt inspiratie voor zowel gemeenten, provincies als de waterschappen om de rol van water in omgevingsvisies vorm te geven.

Bij dit rondetafelgesprek waren aanwezig: Ingrid Canter Cremers-Rijsdorp (waterschap Rijn en IJssel), Paul van Dijk (waterschap De Dommel), Mark Kemperman (provincie Gelderland), Dries Schuwer (hoogheemraadschap Stichtse Rijnlanden), Auke Vogelzang (wetterskip Fryslân), Marianne Zeedijk (gemeente Langedijk). Het gesprek stond onder leiding van Jeroen Niemans (RUIMTEVOLK) en Reinier Romijn (Unie van Waterschappen).

Kris Oosting

Redacteur

Kris is redacteur bij RUIMTEVOLK. Hij wordt gedreven door een liefde voor steden en plekken, die hij graag verkent en beschrijft. Kris is geïnteresseerd in de beleving van ruimte vanuit andere disciplines, met een speciale interesse in het snijvlak van ruimte en cultuur. Hij werkte eerder als freelance urbanist en publicist en daarvoor als projectleider en beleidsadviseur. Daarnaast organiseert hij Ruimteverkenningen en is hij columnist voor Blauwe Kamer. Bij RUIMTEVOLK is hij onder meer redacteur van het webmagazine.